थारु राष्ट्रिय दैनिक
भाषा, संस्कृति ओ समाचारमूलक पत्रिका

Desta forma, os melhores casinos consolidam fortemente o seu lugar de destaque no mercado do entretenimento digital luso.

Os requisitos dos melhores casinos devem ser lidos atentamente antes do primeiro depósito.

Os requisitos dos melhores casinos devem ser lidos atentamente antes do primeiro depósito.

[ थारु सम्बत १५ कार्तिक २६५०, शनिच्चर ]
[ वि.सं १५ कार्तिक २०८३, शनिबार ]
[ 31 Oct 2026, Saturday ]
‘ भाषा/विचार ’

लर्कनक बह्राईसङ्ग मौलिक भाषा विकासम फे चेट लगाई

पहुरा | १६ कार्तिक २०७७, आईतवार
लर्कनक बह्राईसङ्ग मौलिक भाषा विकासम फे चेट लगाई

सक्कु जहनक डाईबाबाक मन आपन लर्कापर्कान सब चिजक गुन सिखाक चट्टुर बनाइना बाटम सुर्टा रठिन । गुन सिखि ट काल्ह जाक जिन्गि जिना लिरौसी हुइसेकि कठ । ओहओर्से, मुरिभर्क सौकि (ऋण) रलसे फे सेक नैसेक डाइबाबा आपन आपन लर्कापर्कान गुन सिखैना बहानम सहर बजार, देश डुन्याभर पह्र पठाइ डटल बाट । कुछ लर्का डाइबाबाक डेखल सपना निम्जैेठ ट कुछ भर डगर भुटभुटा जैठ ओ अढ्कच्र छोरडेठ ।

गुन सिख्ना पहिल खड्ढु (चरण) कलक जो बोलि हो । आज डुन्याम पसपौहा जट्रा बल्लगर ओ चट्टुर डेखपर्लसे फे मनैनक आघ कुछ उपाइ नैसुझठिन्, सब मनैनक अर्टि मन्ठ ओ मनैनसे डरैठ । ओइन्ठे आपन बाट, जनाउकर्ना (संकेत) बहुट कम बाटिन । आपन बोलि बट्कोहि औरजहन सुनाइ नैसेक्लक ओर्से ओइन आज पसपौहा, जिवजिन्वार कठिन् । मनैनसे कैयौ गुना जब्बर ओ बल्गर रल्हसे फे बुद्धिभर कम बाटिन । घरक पाल्टु जिन्वार रह या सर्कसक हाँठ्याघोर्वा, चप्का डेख्टि कि छुलुक छुलुक मुट्ठ ओ मनैनक अह्राइल अर्टि मानक पर्ठिन । ओइन्क आघ मनै भुस्नि (एकडम छोट) बिल्गैलसे फे ओइन्से कैयौँ गुना दिमाकदार बाट, उ हो बोलि भाषाक विकाससे । आज डुन्यामभर झँक्लसे धन, दौलत, बल, मजा पद सबकुछ ओह बोल्नाहा मनैनक कब्बजम बा कलसे फरक नैपरि ।

भाषा विकासक नाँउ उड्गरैलसे भर्खिरिक जरमना लर्कनक बह्राइसे गोँरि डार परि । लर्का लग्ढार औरक बोलि ओनाइ सेक्ठ, बोल सेक्ठ, ढिरढिर पह्र फे सेक्ठ ओ लिख । यि सक्कु बाटसे छोट लर्का रह या बुह्राइल मनै, नैमुअटसम आपन गुन ओ बिचारह हरडम चाक्कर ओ फेक्डार करैटि रठ । यिह बाटसे मनै आज धर्तिम सब्बसे बुड्ढयार जात हुइट ओ धर्तिह (प्रकृति) फे लल्कार (चुनौति) लग्ल ।

भाषा विकाससङ्ग बोलि ओनैना कलक पहिल काम हो । आपन मौलिक भाषा विकास करक लाग अघट्यक पुर्खनक बोलि बट्कोहि ओनैना ओ आपन छोटछोट लर्कापर्कन सुनैना एकडम जरुरी बा । खासकैख १० बर्खासे टरक लर्कापर्कन भाषाक विकासम बहुट चेट लगाइक पर्ना बाट बालमनोबैज्ञानिक ओ दार्शनिकहुकन कहाइ बाटिन । जट्रा मजामजा ढ्यार बाट लर्कन सुनाइ सेक्बि, उ ओट्रै हालि हालि सिखि । शुरुम छोट लर्का बोल नैसेक्ठ टब्बु फे ओनाइ भर सेक्ठ । दिन, पाख कट्टी जाइठ ओ ढिरढिर बोल फे डटजैठ । भाषाक गुन, शब्दक गुन करट करट पुरा फट्कारसे (स्पष्ट) बोल फुटजैठिन् ।

कुछ बाल मनोबैज्ञानिकहुकनक कहाई, लर्का जरमनासे २ महिना पहिलसे ढिँर्हिक भिट्टरसे फे ओनाइ सेक्ठ हुँ । ओहमार गाभिल मेँढारु आपन प्याटिम रहल बच्चनसे बोलि बट्कोहि लगैलसे मजा हुइठ कठ । महाभारतम फे कहल बा कि बिर अभिमन्यू फे आपन डाईक ढिँर्हिमसे चक्रव्यूक सब बाट जानडर्ल रहै हुँ । ओहमार, छोट लर्कन मौलिक बोलि सिखाइक लाग मजा मजा बाट बटैना, आपन जिन्गिक भोगल बाट ओ सिखल गुन बट्ना जरुरी बा । अघट्यक पुर्खनक बट्कोहि, करल मजा काम, ओनैटि मजा लग्टिक (प्रेरणादायी) काँटाफुल्ना बाट आपन लर्कन सुनैना ओ सिखैनाम चेट लगाइक पर्ना बा ।

छोट्हसे लर्कनसे खोट्लारसे बोल्लसे हुक्र फे खोट्लारसे बोल्ना बान पर्ठिन । ओ सुनल बाट खोट्लारसे लौटैना कोशिस कर्ठ । लर्कन बिह्रैना, गन्जा बान (व्यवहार) सिखैना, हेक्लैना कर्लसे ओस्टक लर्का फे औरक बोलि सुन्क सिख्ठ । ओहमार, चट्टुर मनैनक लर्का चट्टुर ओ गन्जा मनैनक लर्का ढ्यार आपन डाइबाबाकहस बान सिख्ठ । ओहमार लर्कनक ओनैना ओइन्क बोलि बिकाससे जोरल रहठ । जब लर्का छोट्हसे सुन नैसेकि कलसे उ गन्जा, लाट, खोँट्लार, गोग्डाहा मेरिक डेखपर्ठ ओ डाईबाबाक कहल बाट फट्कारसे बुझनैसेक्ठ ।

जौन लर्का बाट मजासे ओनाइ सेक्ठ, उ हरडम कनकनार, चोड्गर ओ हसमुख डेखपर्ठ । डाईबाबाक लगाइल अर्टि फे झट्कारसे पुरा कर्ठ । जब लर्का फट्कारसे सुन नैसेक्ठ, ओइन्क ढिरढिर बोल्ना फे कम हुइटि जैठिन काकर कि औरक कहल बोलिह ओइन फर्छैना कर्रा परलग्ठिन । ओहआर्से, आजकाल डक्टारम (अस्पताल) जरमटि कि लर्कनक सुनसेक्ना बाट फे जँच्ठ । नैजाँच हुइल हो कलसे भर्खरिक जरमना लर्कन जँचैना एकडम जरुरी बा टाकि लर्कनक बिर्वाबुटि सहजे करसेक्जाइ ओ ओइन्क बिकासम कौनो मेरिक बेँन्ह्वा नालाग ।

कुछ बाट यहाँ छोट लर्कनक शारीरिक, बौद्धिक, मानसिक विकासकसङ्ग भाषा विकासक बाट यहाँ बिट्खोर खोजल बा ।

लर्कनक मौलिक बोलि विकासक पहिल खड्ढु कलक रुइना हो । भर्खर जरमल झरबडके लर्का औरक बाट ओनाइ ट सेक्ठ टब्बु फे लौटाइ नैसेक्ठ । आपन बाट सुनाइक लाग च्यँहर च्यँहर रुइठ । चाहे भुख लाग्क हो या कौनो मेरिक जिउम पिरबट्ठासे आँङ्ग ढिक्क । सब बाट ओइन रो रो सुनैठ, टब्बु हम्र सहजे यि ट महा पिच्का (रुइटि रना) लर्का बा कबो, ओइनक भाषाम कम ध्यान डेजाइठ ।
तीन महिनासमक लर्कनक बोलि कुँई कुँई सुनमिलठ । बोलि निकर्ना कोशिश कर्ठ । मुहमसे पुचपुचि ठुक निकर्ठ । दिनभरहस आपन हाँठगोरक अंग्रि मुहसे किम्भोँर कर्ठ । यि उमेरक लर्कन किउ किउ हुक्का भर्ना हुइल बा फे कठ । यि ब्यालम लर्का स्वरबर्ण, इ, ई, अ, आ,उ,… जसिन बोलि फुट लग्ठिन । आपन डाइबाबानक क्वारा फे चिन्ह भिर्जैठ ।

लौव (आधुनिक) भाषाबिद् अमेरिकन दार्शनिक, नोम चोमस्कि भर डान्चे फरक बिचार बाटिन् । उ कठ, लर्का जन्मजात (इन बर्न थ्योरी) आपन मौलिक भाषाक गुन लिरौसीसे सिख सेक्ठ हुँ । आँजर पाँजरक माहोलसे भाषा विकासम ओट्रा ढ्यार छाँहि फैलाइनैसेकठ । भाषा विकाससङ्ग लर्कनक आपन मौलिक भाषाम भर मन, चाह, शौक, जैना जरुरी बा ।

छोट लर्कनक डेँह महाहालि बाह्रट बिल्गठ । जब लर्का ६ महिनासे उप्पर हठ्लग्गा हुइठ । आपन डाइबाबानके बाट बुझ लग्ठ । गिजिक गिजिक हाँस लग्ठ । ढुढ्या दाँत फे निक्रलग्ठिन ओ ढिरढिर बोलि फे फुटलग्ठिन । व्यञ्जनवर्ण मिलाक बा, बा, मा, मा, का, का जसिन बोलि निकार लग्ठ । यि ब्यालम लर्का डान्चे रिस फे डेखाक आपन बान (व्यवहार) जनैठ । मनैन चिहिनक क्वाँरम जैना ओ खेल्ना शुरु कर्ठ ।

लर्का जब ९ महिना पुग्ठ । मन चुम्मर रलसे एक्क बाट डोहोर्या डोहोर्या बोल डटजैठ । जस्ट कि, बा बा, पा पा,डा डा । यिहिह अंग्रेजीम इकोलालिया कठ । यि उमेरक लर्कनक फट्कारसे व्यञ्जनवर्णम टेँट्वा फुट्जैठिन । कुछ व्यञ्जनबर्ण दाँतक सहरासे खोट्लार हुइलसे फे बोल्कार (उच्चारण) लग्ठ ।

१२ से १८ महिना उमेरक लर्का छोट छोट शब्द मिलाक बोल सिख लग्ठ । हुक्र फट्कारसे बाबा, मामा, पापा, डाडा, काका सब कह लग्ठ । लर्कनक भाषा विकासक यि खड्ढुह अंग्रेजीम होलोफ्रेज कठ । यि ब्यालम लर्का आपन बाट और जहन सुनैना कोशिस करलग्ठ ।

जब लर्का डेढ से दुई बर्खा लग्ठ । लर्का सुनाउ (सर्वनाम), लच्छिन (विश्लेषण) फे घुसाघुसा खोट्लार हुइलसे फे बोल लग्ठ । जस्टक टैँ, मैँ, जुर पानी, टाटु.. (टाटुल) भाट कह जानडर्ठ । लर्का आपन मौलिक बोलिह सहजसे पक्रलग्ठ ।

लर्कनक उमेर बहर्टि जैठिन, जब ३० महिनाक पुग्ठ ढिर ढिर व्याकरण, लिंग, बचन,नाँउ सब मेरिक गुन सिख डर्ठ ओ मिलाख बोल लग्ठ । अस्टहक जब लर्का ९ से १० बर्खा पुरा कर्ठ ओइन्कम मौलिक भाषा विकासक पुरापुर गुन सिख डर्ठ । ओहमार, १० बर्खासे अलारि लर्कन मौलिक भाषा सिखैनाम डाईबाबा, बुडिबुबा, घर पर्यार, गैगोट्यार, आँजरपाँजरक लहपट्टर हुकनक पाठ (भूमिका) ढ्यार काम लागट । यि उमेरक लर्कन मौलिक भाषा सिखक लाग माहोल बनाडेना जरुरी बा । ढ्यार जसिन डाइबाबा आपन लर्कनसे आपन मौलिक बोलिम बोलक छोर्क आनक भाषाक सहारा लेहल डेखपरठ । ओह ओर्से अब्ब ढ्यार बोलि भाषा संकटम पर्टि जाइटा । यिहिम डाइबाबा ध्यान डेना जरुरी बा ।

भाषा विकासक ओर ढ्यार दार्शनिक ओ बालमनोबैज्ञानिकहुक्र आपन फरक फरक बिचार फैलैल बाट । लर्कनक भाषा बिकास, आँजरपाँजरक माहोलम भर परठ कैक अमेरिकन मनोबैज्ञानिक बि.एफ.स्किनर कठ । लर्कनक बैठना ठाँउ, रानपरोसक बोलि बट्कोहि, रिटभाँट, नाँचगान, गित, मृडंग, चालचलन, रहान, यि सब चिजसे लर्का आपन मौलिक बोलि सिक्ठ हुँ । आँजरपाँजरक माहोलसे लर्का सब चिजक नक्कल उटार (अनुसरण) लग्ठ । मजा नैमजा चिजिक फेर्को (पुर्नबल) बेल्सठ । अस्टक ओइन्क बेल्सल मौलिक भाषाक बिकास लग्ढार बेल्सलक (अभ्यास) ओर्से लर्कनक मौलिक भाषा बिकास फे ओस्टक हुइट चलाजैठिन ।

लौव (आधुनिक) भाषाबिद् अमेरिकन दार्शनिक, नोम चोमस्कि भर डान्चे फरक बिचार बाटिन् । उ कठ, लर्का जन्मजात (इन बर्न थ्योरी) आपन मौलिक भाषाक गुन लिरौसीसे सिख सेक्ठ हुँ । आँजर पाँजरक माहोलसे भाषा विकासम ओट्रा ढ्यार छाँहि फैलाइनैसेकठ । भाषा विकाससङ्ग लर्कनक आपन मौलिक भाषाम भर मन, चाह, शौक, जैना जरुरी बा ।

ओस्टह बालबिकास ओ बालमनोबैज्ञानिक जिन प्याजे फे डान्चे नोम चोमस्किक बिचारसे सझ्या डेखपर्ठिन । उ कठ, लर्कनम भाषा ओ विचार जन्मजात एक्क रठिन हुँ । ढिरढिर जन्मजात रहल गुनह फेक्डार करैटि जैठ । अब्ब भर लर्कनक मौलिक भाषा विकासम और भाषाक छाँहिसे यि गुनक घ्याँघा बुज्टि जाइटा ।

उप्पर अंग्रयाइल भाषा विकासके बाट ओ दार्शनिकहुकनक बाट ओनाइ बेर एक बाट भर पक्का बा कि आपन लर्कन मौलिक भाषा सिखैना बा कलसे ओइन्से समय मिलाख साँन्झया बिहन्या आपन भाषाम बाटचित कर परल, नेपाली, अंग्रेजी ओ और भाषा ट पाठशालम सिखजैहि । घरक लर्कन पुर्खनक बाट बट्कोहि ओनैना बान लगा डेह परल । लर्कनक बह्राईसङ्ग आपन मौलिक भाषा बिकासक लाग चेट लगाई परल । कुछ लर्का एक बर्खा पुरापुर हुइल ब्यालम फे बाटचिटम चिल्वास नैडेखैठ, नैसुनलहस कर्ठ, ओ जिउम कौनोमेरिक जनाउ नैडेखाइठो कलसे डक्टार लैजाक हालिसे बिर्वाबुट्टी कराइक परल । ओस्टक २ बर्खा पुरा हुइल लर्का कम्तिम ५० शब्दसम फे बोल नैसेक्ठो कलसे डक्टर्वाह डेखाइना जरुरी बा । आपन लर्कनक बोलि बिकासम ध्यान नैडेलसे ओइन्क ढ्यार चिजक विकासम रुकावट अइठिन् । ओहओर्से लर्कनक भाषा विकासक लाग समय रटि चेट लगाई ओ आपन लर्कन हौस्यार बनाई ।

जय गुर्बाबा ।

लेखक दहित थारू समुदायके भाषा, कला, संस्कृतिमे नियमित खाेजमूलक लेखमार्फत कलम चलुइया पहुरा थारू दैनिक पत्रिका व पहुरा डटकमके नियमित स्तम्भकार हुइट ।

जनाअवजको टिप्पणीहरू